Plaatsingslijsten uit de Librije van Enkhuizen

Begin 2019 werkte ik aan een leuke en interessante restauratie. Het ging om de plaatsingslijsten uit de Librije van Enkhuizen. De librije is een 17e eeuwse stadsbibliotheek, als enige in Nederland nog bewaard op zijn oorspronkelijk plek. De plaatsingslijsten zijn lijsten die zeer waarschijnlijk op de boekenkasten waren geplakt en beschrijven in twee kolommen en systematisch per vakgebied het boekenbezit in de librije omstreeks 1649. De plaatsingslijsten worden bewaard in het West Fries archief (0304 Stukken van de Kerkenraad, inv. nr. 154). Dafne Wouts, promovenda aan de Universiteit van Leiden, heeft tijdens haar archief onderzoek deze lijsten gevonden en ze vormen een belangrijke vondst in haar onderzoek naar de inventaris van de Librije in Enkhuizen. Het archief stuk bestaat uit drie lijsten die alle drie op een tweede beschreven vel vastgeplakt zitten, waardoor de onderliggende tekst op het tweede vel niet leesbaar was.

De archiefstukken verkeerden in slechte staat. Om het belang van deze bron verder te duiden en te achterhalen wat er precies op de verborgen achterzijde stond, werd in januari 2019 begonnen met de restauratie die plaats vond in het atelier van de Leidse Universiteitsbibliotheek.

Schade
Er was zeer veel oppervlakte vuil aanwezig. De vellen hadden waterschade geleden, en er waren waterranden zichtbaar. De vellen zijn vooral langs de randen ernstig aangevreten door papiervisjes. Langs de randen zijn grote delen van het papier totaal verdwenen. Maar ook op sommige delen is het oppervlak afgegraasd door de papiervisjes waardoor de inkt op enkele plekken niet goed meer leesbaar is.

Behandeling
De behandeling die volgde was gericht op het splitsen van de twee op elkaar geplakte vellen. Dit vergde een intensieve behandeling van vele baden spoelen, een fytaatbehandeling en het doubleren van de vellen met Japans papier.

“Nadat de zes gedubbelde lijsten gesplitst waren, bleek dat de voorste drie boekenlijsten een recentere, bijgewerkte versie van de eerder verkleefde achterzijde zijn. De drie achterste lijsten beschrijven de omvang van het boekenbestand omstreeks 1634 en zijn daarmee de oudste beschrijving van het boekenbezit die we op dit moment kennen. Omdat de collectie in de tussentijd werd uitgebreid met geschenken en aankopen waren deze lijsten omstreeks 1649 al niet meer actueel en toe aan vervanging. De drie nieuwe lijsten die hier overheen werden geplakt maakten het systeem weer up-to-date.” Lees verder

de grote Hagen kaart

In Januari 2018 was ik gevraagd om de schade die papiervisjes hadden aangericht aan een grote kaart van Leiden in het Academie gebouw van Leiden te restaureren. De Papiervisjes hadden voornamelijk de linker onderhoek van de kaart aangevreten. Blijkbaar hadden ze voorkeur gegeven aan het papier waarop het panorama afgedrukt was, want het ander papier hadden ze volledig met rust gelaten. Dit zou te maken kunnen hebben met de lijm die gebruikt is voor het het opplakken op het linnen. Wel zou het opvallend zijn als er verschillende lijmen gebruikt zouden zijn voor de verschillende delen van de kaart. Want je gaat er vanuit dat de kaart in een sessie op het linnen is geplakt. Waarom de papiervisjes speciaal voorkeur hadden voor dit papier zou verder onderzoek moeten uitwijzen.

De schade heb ik gerepareerd met op kleur gebracht Japans papier. De delen waar de papiervisjes alleen een beetje het oppervlak hadden afgegraasd heb ik ingevuld met een mengsel van cellulose poeder (zie mij bericht van nov 2017) en methyl cellulose (methyl cellulose ofwel MC is een lijm die erg lijkt op behandelplak, alleen gebruiken wij een lijm die chemisch ‘schoner’ is). Het geheel heb ik op zo’n manier ingelijst dat het een stuk moeilijker is geworden voor de papiervisjes om bij de kaart de komen. Maar ik kan niet garanderen dat de papiervisjes niet toch een manier vinden om bij de kaart te komen.

De restauratie van de kaart haalde zelfs de media:

Omroepwest Radio

Instagram

Omroepwest

Nos