Plaatsingslijsten uit de Librije van Enkhuizen

Begin 2019 werkte ik aan een leuke en interessante restauratie. Het ging om de plaatsingslijsten uit de Librije van Enkhuizen. De librije is een 17e eeuwse stadsbibliotheek, als enige in Nederland nog bewaard op zijn oorspronkelijk plek. De plaatsingslijsten zijn lijsten die zeer waarschijnlijk op de boekenkasten waren geplakt en beschrijven in twee kolommen en systematisch per vakgebied het boekenbezit in de librije omstreeks 1649. De plaatsingslijsten worden bewaard in het West Fries archief (0304 Stukken van de Kerkenraad, inv. nr. 154). Dafne Wouts, promovenda aan de Universiteit van Leiden, heeft tijdens haar archief onderzoek deze lijsten gevonden en ze vormen een belangrijke vondst in haar onderzoek naar de inventaris van de Librije in Enkhuizen. Het archief stuk bestaat uit drie lijsten die alle drie op een tweede beschreven vel vastgeplakt zitten, waardoor de onderliggende tekst op het tweede vel niet leesbaar was.

De archiefstukken verkeerden in slechte staat. Om het belang van deze bron verder te duiden en te achterhalen wat er precies op de verborgen achterzijde stond, werd in januari 2019 begonnen met de restauratie die plaats vond in het atelier van de Leidse Universiteitsbibliotheek.

Schade
Er was zeer veel oppervlakte vuil aanwezig. De vellen hadden waterschade geleden, en er waren waterranden zichtbaar. De vellen zijn vooral langs de randen ernstig aangevreten door papiervisjes. Langs de randen zijn grote delen van het papier totaal verdwenen. Maar ook op sommige delen is het oppervlak afgegraasd door de papiervisjes waardoor de inkt op enkele plekken niet goed meer leesbaar is.

Behandeling
De behandeling die volgde was gericht op het splitsen van de twee op elkaar geplakte vellen. Dit vergde een intensieve behandeling van vele baden spoelen, een fytaatbehandeling en het doubleren van de vellen met Japans papier.

“Nadat de zes gedubbelde lijsten gesplitst waren, bleek dat de voorste drie boekenlijsten een recentere, bijgewerkte versie van de eerder verkleefde achterzijde zijn. De drie achterste lijsten beschrijven de omvang van het boekenbestand omstreeks 1634 en zijn daarmee de oudste beschrijving van het boekenbezit die we op dit moment kennen. Omdat de collectie in de tussentijd werd uitgebreid met geschenken en aankopen waren deze lijsten omstreeks 1649 al niet meer actueel en toe aan vervanging. De drie nieuwe lijsten die hier overheen werden geplakt maakten het systeem weer up-to-date.” Lees verder

2 daagse Workshop: natbehandeling van ijzergallusinkt

De laatste workshop die ik in het Islamic Arts Museum Malaysia (IAMM) heb gegeven aan de restauratoren ging over het natbehandelen van ijzergallusinkt manuscripten. Deze workshop bestond uit twee dagen. De eerste dag begon met een powerpoint presentatie en uitleg over de risico;s die bij zo’n behandeling komen kijken. Vervolgens kregen alle deelnemers een origineel object onder handen en moesten ze hier een analyse van maken en bedenken wat voor behandeling mogelijk zou zijn. Niet alle objecten kan je zomaar natbehandelen. Vaak in Islamitische manuscripten wordt regelmatig met rode inkt gewerkt. Rode inkt staat er bekend om zeer watergevoelig te zijn. Objecten met rode inkt kunnen dus zelden natbehandeld worden.

De tweede dag was het uitvoeren van een nabehandeling met calciumphytaat. Calciumphytaat is een chelator. Dat betekend dat de corrosieve ijzerdeeltjes die in de ijzergallusinkt zitten worden vastgehouden door de calciumphytaat in het papier waardoor het ijzer niet langer reactief meer is. Deze behandeling is zeer intensief en bestaat uit wel meer dan vier waterige baden en neemt dus ook veel tijd in beslag. Dit brengt risico’s met zich mee voor het object. Deze risico’s hadden we op de eerste dag in kaart gebracht zodat we zoveel mogelijk controle hebben over het uiteindelijke resultaat van deze behandeling op het object.

Educatie voor restauratoren in Kuala Lumpur

Tijdens mijn werk bij het Islamic Arts Museum Malaysia (IAMM) heb ik in de loop van het jaar een aantal workshops gegeven voor de restauratoren in het museum. In Maleisie is geen restauratie opleiding, dus de restauratoren leren vooral tijdens het doen en wanneer er andere restauratoren op bezoek komen.

Vanwege mijn specialisatie in ijzergallusinkt en de reparatie van inktvraat gingen de meeste workshops over dit onderwerp. Eén van de eerste workshops was het maken van ijzergallusinkt en ermee schrijven.