Anatomisch model van een paard van Dr. Auzoux gerestaureerd

De afgelopen maanden heb ik aan een heel mooi groot project mogen werken. Ik heb een anatomisch model van een paard uit de 19e eeuw gerestaureerd. Het model is vervaardigd door Dr. Auzoux. Hij had een fabriek in Frankrijk waar hij anatomische modellen van papier-macht maakte van zowel mensen als dieren voor het onderwijs aan de universiteiten.

De restauratie heb ik samen met een aantal hele goede collega’s uitgevoerd in mijn atelier in Leiden, wat een plezier om met ze te kunnen samenwerken: Claire Phan Tan Luu, Ilse Korthagen en Francoise Richard.

Ik heb al vaker aan de anatomische modellen van auzoux gewerkt, zoals bijvoorbeeld de gorilla die in Museum Boerhaave in Leiden te zien is.

Het paard is ongeveer 70% levens groot, foto is voor behandeling.

Dit model van een paard komt uit de collectie van het Gents universiteitsmuseum (GUM) dat zal openen (uitgesteld) met een geheel nieuwe opstelling waarin het paard een centrale plek zal innemen.

De bovenste helft van het lichaam kan geopend worden, zowel door middel van scharnieren bij de staart als door de mogelijkheid om het geheel lost te halen van de onderste helft. Hierbij worden de organen in de buik zichtbaar. Deze organen zijn per stuk uit de buik te halen. Ook zijn het linker voorbeen en het hoofd demontabel. Het paard staat op een houten plateau met wieltjes. De benen zitten met grote bouten en moeren vast aan het plateau.

Het model is opgebouwd rond een ijzeren armatuur. Het armatuur is omgeven door grauwe papierpulp, die bedekt is met een aantal lagen papier in strookjes geplakt. Het papier-mâché werd gemaakt van gescheurd papier, stijfsel, krijt, hennep, en kurkpoeder. Deze pasta werd in mallen geduwd, geperst en gedroogd. Het oppervlak van de onderdelen werd bewerkt met lagen pigmenten en als bindmiddel vislijm. De hoeveelheid pigment per laag is gering. De vele lagen pigment en vislijm zorgen voor de natuurgetrouwe weergave van vlees, spieren en aderen. De aderen zijn gemaakt van ijzerdraad omwonden met vlasvezel en geverfde papierstroken

De onderdelen zitten met haak- en oogsluitingen en met pen- en bussluitingen in elkaar. Alle onderdelen zijn genummerd met nummertjes voor de nomenclatuur die vermeld wordt in een apart gedrukt boekje, de tableau synoptique (niet aanwezig bij dit model). Bij de meeste Auzoux modellen is ook genummerd door middel van etiketjes met aanwijshandjes. De nummers met de handjes geven aan in welke volgorde en waar het model uit elkaar genomen moet worden.

Het paard bestaat uit 14 onderdelen

Conditie

Het gehele model was bedekt met een dikke laag vuil en stof. De oppervlaktelagen aan de buitenzijde van het model waren in slechte staat. Er had een zeer sterke schilfering (kleine schilfers) van de verflagen plaatsgevonden en er waren kale plekken waar de verflaag geheel verdwenen was. De aderen aan de buitenzijde van de buik waren aangetast en enkele waren deels losgekomen van het oppervlak. Bij het hoofd ontbreekt veel van de verflaag zo ook bij het rechteroog.
Ook de buikholte en de organen waren zeer stoffig en vuil. Het leek erop dat het model ofwel lange tijd open had gestaan, ofwel dat de organen individueel getoond waren.

Behandeling van het paard

Voor het verwijderen van stof en ander vuil dat zich in de loop der tijd op het oppervlak verzameld had werd een stofzuiger met een klein opzetstuk en een borsteltje gebruikt. Hiermee werd het meeste loszittende stof en vuil verwijderd. Verdere reiniging van het oppervlak vond plaats met sponsen en kwasten met ijswater. Het ijswater werd gebruikt om het oppervlak te kunnen reinigen zonder de gelatine lagen en vernis lagen te laten oplossen. Door het nat-reinigen werd het vuil uit de toplagen verwijderd en kwam de mooie ‘ei’ glans van het oppervlak weer terug. Deze methode werkte alleen goed voor de buitenzijde van het model.
Voor het schoonmaken van de ingewanden was het reinigen met alleen water niet voldoende. De ingewanden bleven een zeer vuil uiterlijk houden na reiniging met water. Hierop is gekeken naar andere manieren van reinigen. Het beste en ook meest effectieve resultaat gaf het reinigen met ethanol (alcohol) in een gel oplossing (klucel G) zodat de alcohol gericht aangebracht kon worden en niet direct verdampte. Deze manier van reinigen leverde een goed resultaat op. 

Tijdens het reinigen met ijswater weekten de schilfers een beetje op en werden ze zacht. Dat was dus een goed moment om direct door te gaan met de consolidatie van de schilfers. Voor het consolideren werd het oppervlak ingesmeerd met een lijm-mix van EvaconR (ethyl-vinyl-acetaat) en MC (methylcellulose). Het vocht uit de lijm weekte de schilfers nog meer op en de lijm zelf zorgde ervoor dat de schilfers direct aan het oppervlak terug plakten. Het inwerken van de lijm duurde zo’n 1-2 minuten. Hierna werd de overtollige lijm verwijderd met vochtige sponsjes. Het oppervlak werd direct aangedrukt met niet-klevend papier zodat de schilfers goed contact konden maken met het oppervlak. Het papier werd aangedrukt door er met een sponsje over te vegen of, in sommige gevallen, door met een vouwbeen de schilfers aan te drukken.

Op een flink aantal plekken ontbraken de verflagen, waardoor de papierlagen eronder geheel zichtbaar waren. Een aantal van dit soort plekken is opgevuld met papierpulp en afgewerkt met een laag Japans papier. Sommige plekken zijn alleen afgewerkt met Japans papier en op kleur gebracht. De plekken waar papierpulp is aangebracht zijn geretoucheerd met waterverf zodat deze minder opvallen.

Voor en na behandeling

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.